JUŻ PRAWIE DZIEWIĘĆDZIESIĄT LAT TEATRU

25 września 1927 r. w Warszawie został otwarty dom Związku Zawodowego Kolejarzy przy
ul. Czerwonego Krzyża 20. 

5 października 1928 r. poematem C. K. Norwida „Wanda” i „Prologiem” J. Słowackiego otwarto stały teatr o nazwie Ateneum.

POCZĄTKI

Stefana Jaracza – wielkiego polskiego aktora i reżysera nazywano „buntownikiem i marzycielem”. W Ateneum (1930/31-1931/32) realizował on swoje marzenie o teatrze, w którym „wysiłek artystyczny znalazłby zrozumienie, a myśl twórcza i zapał – opiekę i urzeczywistnienie”. Pisał: „Nie ma teatru bez aktora. Najpiękniejszy utwór, najlepsza inscenizacja, najciekawsze dekoracje itd. – wszystko to się zawali, jeżeli sztuka aktorska będzie niżej poziomu.(…) Marzę o teatrze, gdzie autor, malarz, muzyk, inscenizator, reżyser i aktor porozumiewają się wspólnym językiem po to, aby w ostatecznym rezultacie porozumienia dzieło teatru zajaśniało pełnią wyrazu”.

Mimo braku subsydiów państwowych i silnej konkurencji innych teatrów, nie zrezygnował ze swoich artystycznych ambicji. Sprzyjał temu co nowe, odkrywcze, prowokujące. Ingerencje cenzury, ataki prasy sanacyjnej nie przeszkodziły w powstaniu chociażby słynnych Schillerowskich inscenizacji: „Kapitana z Koepenick” C. Zuckmayera z wielką kreacją Jaracza i „Krzyczcie, Chiny!” S. Tretiakowa.

Pod koniec lat 30-tych XX wieku Teatr Ateneum zyskał tytuł Komedii Francuskiej na Powiślu. Teatr zdobywał ogólnopolski rozgłos.

CZASY POWOJENNE

Po drugiej wojnie światowej  Teatr odbudowano wg projektu Wiktora Ballogha z uwzględnieniem dawnego wystroju. Uroczystość otwarcia nastąpiła 22 lipca 1951 r. inauguracyjną premierą „Interwencji” L. Sławina. Teatr przyjął nazwę: Teatr Ateneum im. Stefana Jaracza. Część ulicy Czerwonego Krzyża przemianowano na ulicę Stefana Jaracza.

Powojenne Ateneum to epoka Janusza Warmińskiego. Trwała aż do śmierci dyrektora w  1996 roku. Przez czterdzieści cztery lata Janusz Warmiński konsekwentnie budował zespół i markę Teatru Ateneum.  Powołując się na ideę Stefana Jaracza „teatru żywego, aktualnego, użytecznego” nadał repertuarowi Ateneum współczesny charakter. Dawał prapremiery najciekawszych i najnowszych dzieł dramaturgii polskiej i światowej, wystawiał polską i obcą klasykę, jeśli miała odniesienie do współczesności, prezentował muzyczne spektakle autorów tego gatunku. Dokonywał również przeglądu awangardowej dramaturgii dwudziestolecia międzywojennego i jej wojennych kontynuacji. W 1960 r. stworzył Scenę 61 – pierwszą w Polsce scenę en rond, w 1986 r. scenę Kabaretu Literackiego – Scenę na Dole. Inne jego inicjatywy: Estrada Poetycka (1954 r.), scena „Studio” (Studio Dramatyczne dla młodych pisarzy nagrodzonych w dorocznych Konkursach Debiutu Dramatycznego, 1970), nocna scena „Atelier” (1974 r.) były eksperymentami artystycznymi wynikającymi z poszukiwania nowych metod inscenizacyjnych, próbami rozszerzania kanonów przestrzeni scenicznej oraz pragnienia wyjścia poza krąg autorów już znanych.

Prawie wszyscy wybitni aktorzy powojennego polskiego teatru występowali w Ateneum Janusza Warmińskiego. Prawie wszyscy wybitni polscy reżyserzy z nim współpracowali. Wielu młodych dramaturgów, reżyserów, aktorów u niego stawiało swoje pierwsze kroki.

HISTORIA NAJNOWSZA

Po śmierci dyrektora Janusza Warmińskiego, w 1996 roku, dyrektorem Teatru Ateneum został Zbigniew Libera, a na stanowisko dyrektora artystycznego powołano Gustawa Holoubka. Gustaw Holoubek kontynuował najważniejsze tradycje Ateneum: zespół doskonałych aktorów. Domeną Ateneum spod znaku Gustawa Holoubka był repertuar klasyczny i kameralne sztuki współczesne. Po śmierci Gustawa Holoubka przez trzy sezony dyrekcję artystyczną piastowała reżyserka Izabella Cywińska. Następnie od 2011 roku zastąpił ją reżyser Andrzej Domalik.

Od października 2016 dyrektorem artystycznym jest Tadeusz Nyczek.